Tê Tê Java: Kho Tàng Động Vật Quý Hiếm Chỉ Có Tại Đông Nam Á

Tê tê Java, một trong những loài động vật quý hiếm chỉ sống tại vùng Đông Nam Á, đặc biệt là Việt Nam, đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng.

Sự tồn tại của loài tê tê đã trở thành biểu tượng cho những nỗ lực bảo vệ động vật hoang dã trong bối cảnh nạn buôn bán động vật đang diễn ra mạnh mẽ. Tê tê không chỉ là một loài động vật độc đáo mà còn đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái.

Hình ảnh một con tê tê đang ngáp ở Khu bảo tồn Khamab Kalahari, Nam Phi. (Nguồn: Workingwithwildlife).

Theo Hiệp hội Bảo tồn Động vật Hoang dã quốc tế (WCS), lợi nhuận từ việc buôn bán động vật hoang dã bất hợp pháp lên tới 10 tỷ đô la Mỹ mỗi năm trên toàn cầu, tạo nên một vấn nạn nghiêm trọng đe dọa sự sống còn của nhiều loài động vật.

Thực tế rằng, các hoạt động buôn bán này chủ yếu diễn ra do nhu cầu ngày càng cao về các sản phẩm từ động vật, từ thực phẩm đến nguyên liệu cho y học truyền thống. Tình trạng này đã khiến cho nhiều loài động vật, đặc biệt là tê tê, bị đe dọa và suy giảm nhanh chóng.

Thật đáng buồn cho loài tê tê!

Chúng là những sinh vật nhút nhát, sống về đêm và thường bị con người săn lùng để lấy thịt và nguyên liệu chế biến thuốc. Tê tê là động vật có vú duy nhất được bao phủ hoàn toàn bằng vảy, giúp chúng tự bảo vệ khỏi những kẻ săn mồi. Lớp vảy này được làm từ keratin – cùng loại protein tạo nên móng tay của con người, tạo thành một lớp bảo vệ cứng cáp.

Tê tê cuộn tròn mình trong tư thế phòng thủ. (Ảnh chụp tại Khu bảo tồn Khamab Kalahari/Workingwithwildlife).

Mỗi cá thể tê tê có khả năng tiêu thụ lượng mối đủ lớn để bảo vệ diện tích đất khỏi bị hủy hoại, góp phần quan trọng vào sức khỏe của môi trường. Tuy nhiên, sự nổi bật của lớp vảy lại chính là nguyên nhân khiến chúng bị săn lùng nhiều nhất, làm cho chúng trở thành loài động vật hoang dã bị buôn bán nhiều nhất trên thế giới, theo thông tin từ Tổ chức Cứu trợ Hoang dã WildAid (Mỹ).

Trên thế giới hiện có tất cả 8 loài tê tê, tất cả đều được ghi danh trong Sách Đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) và đang trong tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp.

Dù được bảo vệ bởi pháp luật, tình trạng săn trộm tê tê vẫn diễn ra nghiêm trọng, với con số thống kê cho thấy hàng trăm ngàn cá thể bị giết trong vài năm qua.

Trong số các loài tê tê, tê tê Java (Manis javanica) là loài có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất, với quần thể sụt giảm đến 80% trong 21 năm qua, theo báo cáo của Sách Đỏ IUCN 2019.

Tê Tê Java – Quốc Bảo Của Đông Nam Á

Tê tê Java không chỉ là một phần của hệ sinh thái mà còn là biểu tượng của di sản thiên nhiên của Đông Nam Á, bao gồm cả Việt Nam. Với sự phân bố chủ yếu ở miền Trung và miền Nam Việt Nam, tê tê Java đang cần được bảo vệ hơn bao giờ hết.

Tê tê Java là loài chỉ sống ở Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.

Tê tê Java, còn được gọi là tê tê Sunda, chỉ sinh sống tại khu vực Đông Nam Á, nơi chúng thường nhập cư vào các khu rừng nguyên sinh, rừng thứ sinh và gần nơi cư trú của con người.

Các loài tê tê này có chiều dài khoảng 75-121 cm và nặng từ 10 kg trở lên, với các cá thể đực thường lớn hơn cá thể cái.

IUCN đã công nhận tê tê Java là loài cực kỳ nguy cấp tại Việt Nam, với các khu bảo tồn thiên nhiên như Khe Nét, Kẻ Gỗ và Vườn quốc gia Sông Thanh là nơi diễn ra sự suy giảm nghiêm trọng của quần thể.

Bên cạnh việc sống trong các khu rừng tự nhiên, tê tê Java có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát các quần thể côn trùng, từ kiến cho đến các loại sâu bọ khác.

Tê tê Java là tay leo trèo và bơi lội tài ba. (Ảnh: CC BY-SA 4.0).

Chúng nổi tiếng với khả năng leo trèo và bơi lội, thích nghi tốt với môi trường đất ngập nước. Chính vì vậy, chính phủ và các tổ chức bảo tồn trên toàn cầu đang nỗ lực bảo vệ loài này.

Để bảo vệ sự tồn tại của tê tê Java, nhiều quốc gia đã thực hiện các cam kết pháp lý và chương trình bảo tồn. Năm 2016, một thỏa thuận quốc tế đã được ký kết nhằm chấm dứt mọi hình thức buôn bán tê tê hợp pháp.

Ở Việt Nam, Chính phủ cũng đã ban hành nghị định nhằm bảo vệ tê tê Java khỏi nguy cơ tuyệt chủng và tránh tình trạng buôn bán trái phép.

Cuối cùng, ngày 5/11/2024, Chi cục Kiểm lâm TP.HCM đã phối hợp với Vườn quốc gia Phước Bình thả một chú tê tê Java quý hiếm về môi trường tự nhiên, báo hiệu cho nhiều hy vọng mới trong công tác bảo tồn.

Tất cả những nỗ lực này hướng đến việc bảo vệ loài tê tê Java – một báu vật không chỉ của Việt Nam mà còn của thế giới, đang đứng trước bờ vực tuyệt chủng!