Betelgeuse: Ngôi Sao Đỏ Khổng Lồ Sắp Nổ và Những Điều Bí Ẩn Đằng Sau

Các tín hiệu từ vũ trụ luôn thu hút sự tham gia của các nhà thiên văn học và Betelgeuse, một trong những ngôi sao sáng nhất bầu trời, đang tạo nên những cuộc tranh luận thú vị trong giới khoa học. Vào năm ngoái, NASA đã công bố hình ảnh cho thấy ngôi sao này có dấu hiệu chuẩn bị cho một sự kiện lớn – có khả năng là vụ nổ siêu tân tinh, một hiện tượng xảy ra khi các ngôi sao hoàn thành vòng đời của chúng.

Betelgeuse, được biết đến như một ngôi sao đỏ khổng lồ, đã bước vào giai đoạn cuối cùng của vòng đời. Kể từ năm 2019, các nhà nghiên cứu đã sử dụng Kính Viễn vọng Không gian Hubble và nhiều thiết bị quan sát khác để theo dõi sự biến đổi của ngôi sao này. Họ nghi ngờ rằng vụ nổ có thể xảy ra bất cứ lúc nào, có thể là dấu hiệu cho sự kết thúc một cuộc hành trình dài lâu của Betelgeuse.

Qua những phân tích sâu sắc, nhóm nghiên cứu tại Trung tâm Vật lý Thiên văn Harvard đã đưa ra giả thuyết cho rằng chỉ một phần bề mặt của ngôi sao này đã nổ tung, giải phóng một lượng lớn vật chất vào không gian. Mặc dù vụ nổ siêu tân tinh có thể đã xảy ra trong quá khứ, nhưng cho tới thời điểm hiện tại, chính chúng ta vẫn chưa thể quan sát được điều này từ hành tinh của mình.

Vào năm 2019, các nhà khoa học đã ghi nhận một sự kiện đặc biệt gọi là “vụ phóng khối lượng bề mặt” (SME), một hiện tượng tương tự như Bão Mặt Trời, khi ngôi sao thải ra các vật chất vào không gian. Những vụ Bão Mặt Trời thường tạo ra các hiện tượng cực quang và làm gián đoạn sóng radio trên Trái đất, nhưng mức độ của SME tại Betelgeuse thì lại lớn gấp 400 tỷ lần so với các vụ nổ khối lượng bề mặt thông thường.

Hình ảnh ngôi sao Betelgeuse phát nổ một phần bề mặt, được chụp bởi Kính Viễn vọng Không gian Hubble. (Ảnh: NASA).

Bà Andrea Dupree, nhà thiên văn học tại Harvard, cho biết: “Chúng tôi chưa bao giờ chứng kiến một vụ phóng vật chất lớn như vậy trên bề mặt của một ngôi sao. Có một điều gì đó đặc biệt đang diễn ra, mà chúng tôi vẫn chưa hoàn toàn hiểu rõ được.”

Trong giai đoạn cuối đời, ngôi sao này đang mở rộng kích thước với đường kính ước tính lên đến một tỷ dặm. Để hình dung, nếu Betelgeuse được đặt tại vị trí của Mặt Trời, nó sẽ vượt ra ngoài quỹ đạo của hành tinh Mộc.

Betelgeuse thuộc nhóm các ngôi sao siêu sáng, có tuổi thọ ngắn ngủi, ước tính chỉ khoảng 10 triệu năm. Điều này đối lập hoàn toàn với Mặt Trời, hiện đang ở giai đoạn trung niên với 5 tỷ năm tuổi. Nguyên nhân khiến các nhà khoa học dự đoán rằng vụ nổ siêu tân tinh có thể diễn ra trong khoảng 100.000 năm tới.

Ảnh chụp sao Betelgeuse năm 2019 từ kính thiên văn Hubble. (Ảnh: NASA).

Trước khi xảy ra sự kiện này, Betelgeuse đã nằm trong danh sách những ngôi sao sáng nhất bầu trời mà các nhà quan sát có thể nhìn thấy. Vụ nổ trên bề mặt đã gây ra một đám mây bụi vây quanh ngôi sao, khiến hình ảnh từ năm 2019 trở nên mờ đi. Trong suốt nhiều tháng của năm 2019 – 2020, các nhà khoa học đã đưa ra giả thuyết rằng tình trạng mờ đi có thể là dấu hiệu của một siêu tân tinh sắp xảy ra.

Khi một vụ nổ siêu tân tinh diễn ra, công chúng có thể chứng kiến hiện tượng này từ Trái đất, ngay cả trong ban ngày, nếu Betelgeuse phát nổ.

Biến cố gần đây nhất được ghi lại trong dải Ngân Hà xảy ra vào năm 1604, khi nhà thiên văn học Johannes Kepler nhận thấy một ngôi sao nổ và sáng rực rỡ trong khoảng ba tuần. Ngôi sao này, được biết đến với tên gọi SN 1604, cách trái đất khoảng 20.000 năm ánh sáng. Ngược lại, Betelgeuse chỉ cách chúng ta 10 lần gần hơn, điều này tạo ra cơ hội lớn hơn cho chúng ta có thể thấy rõ hiện tượng nổ này trong tương lai.