Tài Nguyên Cát: Nguy Cơ Cạn Kiệt Đang Rình Rập Nhân Loại

Trong bối cảnh toàn cầu, khi mọi người đang tập trung vào việc tìm kiếm dầu mỏ và nguồn nước sạch, một tài nguyên khác cũng đang âm thầm suy giảm mà ít ai để ý. Bạn có biết tài nguyên nào đang đứng trước nguy cơ cạn kiệt không?

Trên bề mặt Trái đất, cát là nguyên liệu chiếm diện tích lớn và nó chính là tài nguyên thứ hai mà con người sử dụng nhiều nhất, chỉ sau nước. Thực tế, cát đang được khai thác nhiều hơn cả dầu mỏ, với ứng dụng rộng rãi trong xây dựng, sản xuất kính, cải tạo đất và chế tạo chip điện tử.

Mặc dù có vẻ như cát là tài nguyên vô tận, nhưng các nhà khoa học đã cảnh báo rằng nguồn tài nguyên này đang bị khai thác quá mức. Vậy điều gì diễn ra khiến cát đang trở thành một mặt hàng có nguy cơ cạn kiệt?

Cát là vật liệu được khai thác nhiều hơn cả dầu mỏ. (Ảnh: Baidu)

Cuộc Khủng Hoảng Cát Toàn Cầu

Nguyên nhân chính dẫn tới tình trạng này được cho là sự mất cân đối giữa cung và cầu. Mặc dù cát có khả năng tái sinh tự nhiên, nhưng mức độ khai thác gấp nhiều lần khả năng tái tạo của nó.

Theo thống kê từ tổ chức Freedonia, vào năm 2016, tổng sản lượng cát khai thác cho nhu cầu xây dựng trên toàn cầu đạt 13,7 tỉ tấn, trong đó 70% được tiêu thụ ở châu Á, với Trung Quốc chiếm gần 5 tỉ tấn. Thực tế, gần 2/3 sản lượng xi măng toàn cầu đang được sử dụng tại Trung Quốc và Ấn Độ vì tốc độ đô thị hóa diễn ra nhanh chóng.

Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) cho biết lượng cát sử dụng hàng năm đã vượt mốc 40 tỉ tấn, tăng gấp đôi so với 20 năm trước. Điều này cho thấy, mặc dù cát có khả năng tái tạo tự nhiên, nhưng không đủ để đáp ứng nhu cầu ngày càng gia tăng của con người.

Nhu cầu sử dụng cát của các quốc gia đang quá lớn so với nguồn cung. (Ảnh: Baidu)

Pascal Peduzzi, Giám đốc Cơ sở dữ liệu tài nguyên toàn cầu của UNEP nhận định: “Chúng ta từng nghĩ rằng cát có ở khắp nơi và không bao giờ lo lắng về việc cạn kiệt, nhưng ở một số khu vực, điều này đang xảy ra thực sự”.

Hiện nay, Singapore và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) là những quốc gia nhập khẩu cát lớn nhất. Trong khoảng 40 năm qua, diện tích Singapore đã tăng thêm 130 km² nhờ việc lấn biển bằng cát, trong khi UAE tiêu thụ đến 185 triệu m³ cát để xây dựng các đảo nhân tạo phục vụ cho ngành du lịch.

Hậu Quả Của Việc Khai Thác Bừa Bãi

Theo UNEP, việc xuất khẩu cát sang Singapore đã khiến 24 hòn đảo cát của Indonesia biến mất, dẫn đến lệnh cấm xuất khẩu cát từ Indonesia. Campuchia và Malaysia cũng đã thực hiện lệnh cấm tương tự. UAE hiện phải nhập khẩu cát từ Úc vì nguồn cát trong nước đã cạn kiệt.

Nhu cầu về cát trên toàn cầu vẫn tiếp tục tăng mà không có dấu hiệu suy giảm, dẫn đến nạn buôn bán cát trái phép xảy ra phổ biến, gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng. Tại Ấn Độ, việc khai thác cát trái phép đã trở thành tệ nạn, không ít vụ bạo lực đã xảy ra do tranh chấp quyền khai thác.

Ngày nay, buôn lậu cát đã trở thành tệ nạn nghiêm trọng trên thế giới. (Ảnh: Baidu)

Theo thông tin từ Alex Gonzalez Davidson, một nhà vận động xã hội tại Tây Ban Nha, ngành công nghiệp cát giao dịch khoảng 70 tỉ USD mỗi năm, với ít nhất 15 tỉ USD đến từ các mỏ khai thác trái phép.

Tại Maroc, một nửa lượng cát đang sử dụng được khai thác trái phép từ bờ biển, gây ra hiện tượng xói mòn nghiêm trọng, ảnh hưởng đến ngành du lịch tại quốc gia này.

Không chỉ Maroc, việc khai thác cát cũng đang đe dọa nhiều rạn san hô tại Kenya và làm cho các loài cá sấu ở Ấn Độ đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Đặc biệt, hệ sinh thái sông Mekong đang trong tình trạng báo động, với lòng sông tại hạ lưu đã hạ thấp đến vài mét chỉ trong vài năm gần đây.

Ngoài ra, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng việc khai thác cát thái quá sẽ dẫn đến sự phát triển của thiên tai. Cụ thể, những bãi biển bị biến mất sẽ không còn khả năng ngăn chặn lũ lụt, mà ví dụ điển hình là cơn sóng thần ở Sri Lanka năm 2004 đã khiến nhiều thiệt hại khủng khiếp, là hệ quả của việc khai thác cát quá mức.

Giá giao dịch cát đã tăng gấp 6 lần trong suốt 25 năm. (Ảnh: Baidu)

Khó khăn trong việc cung cấp cát đã đẩy giá của nguyên liệu này lên cao nhanh chóng, với mức tăng gần 6 lần trong vòng 25 năm. Theo Centennial Construction Network, giá cát ở Trung Quốc tính đến cuối tháng 6 năm 2022 đã đạt trung bình khoảng 138 NDT/m3, tương đương hơn 450.000 đồng/m3.

Trên toàn cầu, nhiều quốc gia đã tăng giá thành của các sản phẩm sử dụng cát như nguyên liệu chính do tình trạng khan hiếm. Từ tháng 6 năm 2022, hai công ty sản xuất wafer silicon là ShinEtsu và SUMCO đã thông báo tăng giá bán sản phẩm do giá cát tăng cao.

Nếu cát tiếp tục bị khai thác quá mức, tài nguyên này sẽ ngày càng hiếm và giá cả sẽ vẫn tăng. Vậy các chuyên gia đang đề xuất giải pháp gì để giải quyết vấn đề này?

Cần Một Quy Hoạch Khoa Học

Trên thực tế, nhiều nhà khoa học đã phát triển công nghệ sản xuất cát nhân tạo nhằm thay thế cho cát tự nhiên. Cát nhân tạo được chế tạo từ đá và sỏi, đã được loại bỏ tạp chất, có kích thước đồng nhất và cường độ chịu lực cao, là lựa chọn lý tưởng cho xây dựng bê tông. Tuy nhiên, chi phí sản xuất cát nhân tạo hiện vẫn còn khá cao.

Các nhà khoa học đã đưa ra giải pháp sử dụng cát nhân tạo để thay thế cát tự nhiên. (Ảnh: Baidu)

Ngoài ra, nhiều quốc gia đang thử nghiệm sử dụng tro tái chế từ rác thải để thay thế cát trong xây dựng. Tại Zurich, thành phố ở Thụy Sĩ, nhiều công trình đang được xây dựng với 98% vật liệu bê tông là tái chế.

Một hướng đi khác đáng chú ý tại Ấn Độ là sản xuất bê tông từ nhựa thải. Bên cạnh đó, một số vật liệu tự nhiên khác như gỗ cũng đang được nghiên cứu để thay thế.

Đồng thời, UNEP cũng khuyến nghị các chính phủ toàn cầu cần hợp tác xây dựng quy tắc chung quản lý khai thác cát tự nhiên. Với những biện pháp này, có thể bảo vệ tài nguyên cát và ngăn chặn tình trạng buôn lậu cát.