Giải Mã Hiện Tượng Déjà Vu: Từ Khoa Học Đến Những Bí Ẩn Về Trí Nhớ

Hiện tượng Déjà Vu đã được xác thực từ góc nhìn khoa học.

Bạn có bao giờ cảm thấy như mình đã trải qua một tình huống nào đó, đến mức hiện tại trở nên quen thuộc, nhưng lại không thể nhớ rõ thời điểm của lần trải nghiệm trước? Cảm giác này thường khiến chúng ta cảm thấy kỳ lạ và bối rối.

Chắc hẳn nhiều người trong chúng ta từng có cảm giác quen thuộc khi thực hiện một hành động nào đó lần đầu tiên, như thể chúng ta đã sống qua cảm giác đó trước đây, mặc dù điều đó thì không thể xảy ra. Theo các nghiên cứu, có khoảng 66% số người đã từng trải qua hiện tượng déjà vu ít nhất một lần trong cuộc đời.

Được gọi là déjà vu, hiện tượng này đã làm dấy lên nhiều thảo luận trong giới triết học, thần kinh học, và văn học từ rất lâu.

Thuật ngữ Déjà vu, nghĩa là “đã thấy”, được đặt ra bởi Émile Boirac vào năm 1876. (Ảnh: Patrick Chauvel, MD / Health.clevelandclinic.org)

Kể từ cuối thế kỷ 19, nhiều giả thuyết đã được đưa ra để giải thích cho cảm giác déjà vu, từ những rối loạn tâm lý tới những vấn đề liên quan đến chức năng não bộ. Một số người cho rằng đây là một sự cố tạm thời trong hoạt động của bộ nhớ.

Déjà Vu: Từ Mơ Hồ Đến Khoa Học Chính Thống

Bước sang thế kỷ 21, một nhà nghiên cứu tên Alan Brown – Tiến sĩ, Giáo sư Tâm thần học tại Đại học Columbia (Mỹ), đã tiến hành tổng hợp tất cả tài liệu về déjà vu để hiểu rõ hơn về hiện tượng này.

Alan Brown – Tiến sĩ, Giáo sư Tâm thần học tại Đại học Columbia, là một trong những chuyên gia nổi bật về hiện tượng déjà vu. (Ảnh: Columbiapsychiatry)

Vào năm 2003, Alan Brown đã công bố một bài viết trên tạp chí Psychological Bulletin, trình bày nghiên cứu và các giả thuyết về déjà vu, góp phần đưa hiện tượng này trở thành một lĩnh vực nghiên cứu chính thống. Ông đã chỉ ra rằng nhiều quan điểm trước đây về déjà vu thường gắn liền với những điều huyền bí và siêu nhiên.

Tuy nhiên, việc nghiên cứu hiện tượng này gặp nhiều khó khăn do thời gian trải nghiệm của déjà vu rất ngắn, thường chỉ kéo dài vài giây, và không có dấu hiệu nào báo trước nó sẽ xảy ra. Do đó, thông tin về déjà vu chủ yếu dựa vào các khảo sát.

Từ nghiên cứu của mình, Alan Brown đã phát hiện rằng khoảng 66% người dân trải qua déjà vu ít nhất một lần trong đời. Ông cũng xác định rằng hai yếu tố kích hoạt chính cho hiện tượng này là cảnh vật và các cuộc đối thoại.

Thêm vào đó, ông đã tìm thấy một số tài liệu y khoa tồn tại từ lâu trước đây về mối liên hệ giữa déjà vu và một số hoạt động co giật trong não.

Phát hiện của Alan Brown đã mở ra cánh cửa để các nhà nghiên cứu thiết kế những thí nghiệm chuyên sâu, nhằm tìm hiểu sâu hơn về hiện tượng này.

Thí Nghiệm Trong Phòng Lab Về Déjà Vu

Khơi nguồn từ những phát hiện của Alan Brown, một nhóm nghiên cứu do Giáo sư Anne Cleary từ Đại học Bang Colorado dẫn đầu đã tiến hành một số thí nghiệm nhằm kiểm tra các giả thuyết liên quan đến cơ chế tạo ra déjà vu.

Nhóm của Cleary đã khảo sát một giả thuyết cho rằng déjà vu xảy ra khi có sự tương đồng về không gian giữa một cảnh hiện tại và một cảnh nào đó trong trí nhớ. Các nhà tâm lý học gọi đây là giả thuyết về sự quen thuộc trong Tâm lý học Gestalt.

Ví dụ, khi bạn đi qua một bệnh viện lần đầu tiên và cảm giác như đã từng ở đó, có thể do cách bố trí của mọi thứ gợi nhớ đến một nơi nào khác mà bạn từng đến.

Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng déjà vu đã được trải nghiệm từ lâu trước khi thuật ngữ này ra đời. (Ảnh: Internet)

Cách sắp đặt của mỗi không gian, chẳng hạn như vị trí các đồ vật, có thể tương đồng với một khung cảnh mà bạn đã trải qua trước đó mà bạn không nhớ rõ.

Để kiểm tra lý thuyết này, nhóm nghiên cứu đã sử dụng công nghệ thực tế ảo để tái hiện các cảnh, nhằm quan sát những phản ứng và cảm xúc của người tham gia thí nghiệm.

Kết quả cho thấy rằng déjà vu thường xảy ra nhiều hơn trong các tình huống mà người tham gia cảm nhận được sự tương đồng về không gian với một cảnh mà họ đã chứng kiến trước đó.

Dù vậy, điều này không có nghĩa là sự tương đồng không gian là yếu tố duy nhất gây ra déjà vu. Có thể còn nhiều yếu tố khác mà hiện tại vẫn đang được nghiên cứu.

Thuật ngữ déjà vu được Émile Boirac giới thiệu vào năm 1876. Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng loại cảm giác này xuất hiện từ lâu trước khi nó được đặt tên.

Trong suốt lịch sử, con người đã từng coi déjà vu như bằng chứng cho nhiều điều huyền bí. Sigmund Freud liên kết nó với những ham muốn ẩn sâu, Carl Jung thì cho rằng đó là biểu hiện của tiềm thức, còn Plato đã coi đây là dấu hiệu của kiếp trước. Ngày nay, một số lý thuyết hiện đại, kể cả trong điện ảnh, đều liên quan đến déjà vu như là một trục trặc trong Ma trận.

Mặc dù chưa có ai tìm ra nguyên nhân chính xác của déjà vu, nhưng việc khoa học đang dần nghiêm túc với hiện tượng kỳ lạ này mang lại nhiều hy vọng cho các nghiên cứu trong tương lai.

“Tôi tin rằng nghiên cứu về déjà vu sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quy trình trí nhớ, không chỉ giới hạn trong việc giải thích hiện tượng này” – Anne Cleary, nhà nghiên cứu tâm lý học nhận thức, chia sẻ.