Khám Phá Sự Thú Vị Về Cuốn Chiếu: Điều Gì Đằng Sau Số Chân Của Chúng?

Cuốn chiếu, hay còn được gọi là “con trăm chân”, không thuộc về nhóm giun hay côn trùng. Côn trùng chỉ có sáu chân, trong khi đó cuốn chiếu sở hữu số lượng chân vượt trội hơn rất nhiều. Vậy thực tế cuốn chiếu có bao nhiêu chiếc chân?

Có người cho rằng cuốn chiếu có tới 994 chân do tiền tố La-tinh “milli-“ (có nghĩa là 1.000) trong tên gọi của nó, nhưng điều này hoàn toàn không chính xác.

Lý do là các nhà khoa học không sử dụng tiền tố “milli-“ để thể hiện số lượng chân thực sự của loài động vật này. Hơn nữa, tên gọi “con trăm chân” cũng không phản ánh đúng bản chất của cuốn chiếu.

Đặc điểm nhận dạng cụ thể của cuốn chiếu là ở mỗi đốt cơ thể lại có hai cặp chân.

Cuốn chiếu (Millipedes) là phần của nhóm động vật chân đốt, một nhóm không xương sống vô cùng đa dạng bao gồm nhện, bọ cạp và bướm. Đặc điểm chung của các động vật chân đốt là bộ xương ngoài, cơ thể chia thành đốt và chân khớp. Cuốn chiếu lại có đặc điểm nổi bật là mỗi đốt cơ thể có hai cặp chân, khác với rết chỉ có một cặp. Điều này giải thích vì sao tên khoa học của chúng là Diplopoda, nghĩa là “chân kép”.

Điều đáng chú ý là số lượng chân của cuốn chiếu giúp chúng thích nghi với môi trường sống tốt hơn. Hóa thạch cho thấy loài động vật này đã tồn tại trên trái đất khoảng 400 triệu năm, được coi là một trong những động vật đầu tiên sống trên cạn.

Trong kỷ Than Đá, khoảng 300 triệu năm trước, có một loài cuốn chiếu mang tên Arthropleura phát triển lớn đến mức dài 2m và rộng 0,5m. Ngày nay, kích thước của cuốn chiếu chỉ dao động từ 3mm đến khoảng 0,3 mét. Hiện tại, các nhà khoa học đã ghi nhận khoảng 12.000 loài cuốn chiếu trên thế giới, và ước tính có thể lên tới 80.000 loài.

“Mỗi quốc gia chỉ có một số loài cuốn chiếu đặc trưng mà không có mặt ở nơi nào khác” – theo lời của Derek Hennen, một ứng cử viên tiến sĩ tại Virginia Tech, người nghiên cứu cuốn chiếu và yêu thích chúng đến nỗi đã tạo ra tài khoản Twitter (@DearMillipede) chỉ để chia sẻ về loài động vật này.

Tại sao cuốn chiếu lại có nhiều chân đến vậy?

Cuốn chiếu chủ yếu ăn lá rụng, mặc dù nguồn thực phẩm này không đậm dinh dưỡng. Điều này khiến chúng thường dành nhiều thời gian ở dưới lòng đất, dưới lớp lá và đá. Vậy điều gì giúp chúng di chuyển dễ dàng trong môi trường sống đầy thử thách? Chính là nhờ vào các cặp chân của chúng.

Theo Hennen, “Đốt đầu tiên (collum) hành động như một chiếc máy ủi, và việc sở hữu nhiều chân giúp cuốn chiếu có đủ sức mạnh để đào sâu vào lòng đất”.

Cuốn chiếu có bao nhiêu chân phụ thuộc vào từng loài cuốn chiếu.

Đối với cuốn chiếu mới nở, chúng chỉ có một vài đôi chân. Sau đó, chúng trưởng thành thông qua quá trình lột xác, giống như nhiều sinh vật khác như cua và nhện. Trong quá trình này, cuốn chiếu sẽ bỏ đi bộ xương ngoài và phát triển một khung xương mới. Mỗi lần lột xác, cuốn chiếu cũng phát triển thêm một đốt cơ thể và hai cặp chân mới. Một số loài ngừng lột xác khi đã trưởng thành, trong khi một số khác tiếp tục lột xác trong suốt đời sống của chúng, điều này thường diễn ra khoảng hai năm.

Vậy cuốn chiếu thực sự có bao nhiêu chân? Theo Hennen, điều này phụ thuộc vào từng loài cuốn chiếu, nhưng số lượng chân dao động từ 24 đến 750 chân.

Hennen chia sẻ rằng “Tôi đoán rằng những ai đã thấy cuốn chiếu sẽ thốt lên: ‘Con này có nhiều chân thật!’ nên biệt danh được dùng phổ biến”. Mặc dù có vẻ lạ lùng, cuốn chiếu thực chất cũng tương tự như rết, chỉ là chúng có nhiều chân hơn”.

Thực tế, hầu hết các loài cuốn chiếu có số lượng chân chưa đến 100.

Cuốn chiếu và rết: Sự khác biệt nổi bật

Cuốn chiếu có những cơ chế tự vệ khác biệt, không phải là cắn hay chích (do chúng có thị lực rất kém, một số loài không có mắt và chủ yếu sử dụng râu để điều hướng). Phản ứng tự vệ chủ yếu của cuốn chiếu là cuộn tròn lại và tiết ra hóa chất để xua đuổi kẻ thù. Mặc dù các hóa chất này có sự khác nhau, nhưng lượng được tiết ra thường không gây hại cho con người. Một số nghiên cứu cho thấy, ở một số khu vực nhiệt đới, loài khỉ có thể tận dụng các hóa chất cuốn chiếu tiết ra để xua đuổi muỗi.

Ngược lại, rết có khả năng cắn bằng các nanh nhỏ chứa chất độc. Tuy rằng vết cắn của rết có thể gây đau, nhưng nó thường không gây nguy hiểm cho con người.

Xét về cấu trúc chân, chân rết có xu hướng tỏa ra trong khi chân cuốn chiếu chúc xuống dưới. Rết chỉ có một cặp chân trên mỗi đốt, trong khi cuốn chiếu có hai cặp. Nếu bạn không muốn đến gần để kiểm tra, Hennen khuyên bạn nên quan sát hành vi của chúng. Nếu bạn thấy một sinh vật di chuyển nhanh, đó là rết. Nếu thấy nó cuộn tròn lại, đó là cuốn chiếu.